Masovna grobnica Jasenovca nalazi se, vjerovali ili ne, u centru Beograda. U donjem dijelu Kalemegdana pokopano je gotovo 30.000 leševa, koji su tokom ratnih godina plutali sve do Beograda. Ustaše su ih, posle mučenja i ubijanja u zloglasnom logoru, bacale u Savu. Pošto ih je voda izbacivala najčešće na obale kod beogradske tvrđave, građani su se spontano organizovali, izvlačili tijela i sahranjivali ih kod Kule Nebojša.
Đorđe Bojanić
Ovu tajnu, čuvanu 80 godina, za Srpski telegraf otkriva predsjednik Razvojne akademije Srba, poznati hirurg, prof. dr Alek Račić, koji se već deset godina zalaže za to da kraj Kule Nebojša bude izgrađeno spomen-obeležje u znak sjećanja na žrtve Jasenovca.
MNOGI SVJEDOČILI
Upravo je, kako objašnjava, prošlo gotovo petnaest godina otkako je firma “Geosonda”, specijalizovana za podzemno istraživanje terena, utvrdila da ispod zemlje, na tom potezu, ima ljudskih ostataka.
Skeleti izmještani posle 1945?
U godinama neposredno posle Drugog svjetskog rata skeleti pokojnika sahranjeni kod Kule Nebojša, prema nekim tvrdnjama, prebacivani su na Novo groblje i druga mjesta. To je u javnost iznosio dr Marko Popović, viši naučni savjetnik Arheološkog instituta u Beogradu.
– Tokom sve četiri ratne godine leševi iz logora Jasenovac plutali su cijelom dužinom Save i stizali do Beograda. Usput su se mnoga tijela zaglavljivala, naročito kod Železničkog mosta, pa su tu Nijemci čak minirali leševe da bi oslobodili plovni tok rijeke. Neki su i nastavljali plutanje. Baka mi je pričala da se tada jak smrad širio sve do Senjaka. Kako god, građani Beograda su se spontano organizovali i sahranjivali te leševe ili ono što je od tijela ostalo, i to kod Kule Nebojša. Mnogi su o tome svjedočili. Tu je, ispod zemlje, masovna grobnica sa oko 20.000-30.000 žrtava. To je, otprilike, na mjestu gdje se sad nalazi parking ispod te kule na beogradskoj tvrđavi – priča Račić.
Nekada je ta masovna grobnica, kako dodaje, bila skromno obeležena kamenom, koji je, kako se pretpostavlja, u međuvremenu namjerno sklonjen ili je otplovio jer je Sava nerijetko plavila taj teren.
Račić: Nekada je ta masovna grobnica bila skromno obeležena kamenom koji je u međuvremenu nestao
– Na moju inicijativu, prije desetak godina firma “Geosonda” izašla je da snimi taj teren. Sondiranjem je utvrđeno da tamo ima ljudskih kosti. Ušće vrvi od leševa koji su tu doplovili Savom iz Jasenovca. Možda je nekoliko hiljada žrtava bilo i s drugih mjesta. Zato sam pokrenuo inicijativu da se podigne spomen-obeležje – navodi Račić.
U blizini je, ističe on, još jedna grobnica, kod Ratnog ostrva, gde su, po istom principu, sahranjivani leševi stradalih u novosadskoj raciji.
SPC dozvolila da sve slave budu mrsne jer su ribe grickale leševe
Račić kaže da su mu poznate i priče da je SPC ratnih godina napravila presedan da oni koji slave posne slave taj dan obeležavaju mrsnom hranom i bez ribe. Razlog: ribe su grickale tijela koja su plutala Savom, Dunavom i drugim rijekama.
Ističe, međutim, da o stravičnim načinima ubijanja u Jasenovcu svjedoče i kazani u kojima su se od tela logoraša pravili sapuni, koji su stizali čak i u Beograd:
– Nijemci su nekim Beograđanima davali tzv. sledovanja, pakete, u kojima je bio i taj sapun. Na njima je pisalo: “napravljen od leševa u Jasenovcu”.
O masovnoj grobnici kod Kule Nebojša govorio je i akademik Srboljub Živanović, predsjednik Međunarodne komisije za istinu o Jasenovcu, nekadašnji profesor na Medicinskom fakultetu Svetog Vartolomeja u Londonu, forenzičar i antropolog. On je sve video svojim očima.
Živanović: Tajna jeste u masovnoj grobnici ispod Kule Nebojša, ali je tajna i u jednom institutu u Srbiji
– Ne znamo ni imena žrtava koje su, kao ostrva leševa, plovila Savom i Dunavom iz Jasenovca. Lično sam ih posmatrao, a izbacivala ih je voda na obale ove dvije rijeke. Sahranjivani su na lokalnim grobljima bez ikakvih obeležja. Jedna takva masovna grobnica se nalazi pored Kule Nebojša u Beogradu. Sada više niko i ne zna da je tu masovna grobnica. Mnogo leševa je bilo i na vrhu Ratnog ostrva, to je naša komisija ustanovila – ispričao je Živanović.
On je, naime, bio član državne komisije koja je 1964. utvrdila da su u sistemu ustaških logora sistematski uništavani Srbi, Jevreji i Romi, njihove porodice i potomstvo.
– Komisija čiji sam član bio možda i ne bi započela rad da nije bilo pritisaka porodica ubijenih, ali i boračkih udruženja. Bili su to dani pakla, za nas u komisiji koji smo iz grobnica vadili dječije lobanje.
Čudo na snimanju “Dare iz Jasenovca”
U filmskom ostvarenju Predraga Gage Antonijevića “Dara iz Jasenovca” zapažena je i uloga Darinog oca Mileta Ilića, kog tumači glumac Zlatan Vidović. On je svjedok, kako pričaju, čuda koje se dogodilo na snimanju. Radi se o poslednjoj sceni koju igra Vidović. On je u rijeci, s krstićem u ruci, a gleda ka autobusu. Toj sceni je prethodilo, kako se priča, jedno istinsko čudo.
– Postoji scena kad ustaškom zapovjedniku predajemo stvari koje smo našli kod leševa, a ja među leševima pronađem drveni krst. Scena je trebalo da se odvija tako da ja njemu dam krst, a on ga baci na mene i onda rez – objasnio je Vidović.
Ovaj ga i jeste bacio na njega, ali…
– Kad je kolega to uradio, krst se zalijepio za moje grudi. Samo sam se okrenuo i stavio ga u džep. Krst je kasnije proigrao kroz čitav film. Nije to bilo u scenariju, nego je valjda neka viša sila – ispričao je Vidović.
Sakrivanje dokaza
Sve je činjeno, kako tvrdi Živanović, da se od javnosti sakriju dokazi.
– Čuvajući tajnu Jasenovca, Tito nije štedeo tuđe živote. Tajna jeste u masovnoj grobnici ispod Kule Nebojša. Ali je tajna i u jednom institutu u Srbiji, u kojem se čuvaju dva sanduka sa dokumentacijom žrtava koje su na obalu izbacili Dunav i Sava. A jedna od tih tajni je i snimak američkih pilota koji se čuva u Edinburgu, na kom se vidi da se masovna grobnica umorenih jasenovačkih žrtava, na potezu Donje Gradine, sada u Republici Srpskoj, proteže na šesnaest kvadratnih kilometara.
Izvor: Srpska istorija
