Period postojanja prve zajedničke države Južnih Slovena obilježile su razne državne protivrječnosti, političke igre koje su često bile pogubne za pojedine krajeve i narode monarhističke Jugoslavije, te jedna opšta tendencija ka stagniranju ekonomsko-socijalnih prilika u državi. Kroz istu, ili skoro sličnu, prizmu možemo posmatrati ekonomski i privredni život Kraljevine, koji u međuratnoj epohi nije doživio neki ozbiljniji razvoj.
Priča prva:
Nedovoljan industrijski razvoj kočio je urbanistički razvoj Kraljevine. Većina stanovništva je i dalje egzistirala na selu, a samo 17.5% stanovništva živi u gradu. Jedino su Beograd i Zagreb imali preko 100.000 stanovnika, a još je samo 5 gradova imalo više od 50.000 stanovnika: Ljubljana, Novi Sad, Skoplje, Sarajevo i Subotica.
Stagnaciju u privredi Kraljevine doživljavaju još zanastvo, trgovina i saobraćaj. Mnoge zanatske radnje propadaju usled slabe kupovne moći seljaštva kao dominantne strukture stanovništva, dok je trgovina patila zbog slabe konkurentosti industrijske i poljoprivredne proizvodnje.
Nerazvijena privreda odrazila se i na monetarnu politiku. Kraljevina je često uzimala zajmove, većinom od SAD, Francuske i Velike Britanije, ali taj novac nije korišten u svrhe industrijalizacije, iili građenja infrastrukture, već je korišten za naoružanje vojske, za stabilizaciju dinara, pokriće rashoda državnih uprava itd. Neracionalno trošenje novca od zajmova povećavalo je dugove Kraljevine. Njen spoljni dug 1925. godine iznosio je 25 milijardi dinara, a 1937. godine doseže cifru od 45 milijardi. Jedino je Grčka, od svih evropskih zemalja, imala veći spoljni dug od Kraljevine Jugoslavije.
Više od svih domaćinstava u Kraljevini živjelo je od poljoprivrede, tj. oko 80% aktivnog stanovništva svoju je zaradu sticalo u poljoprivredi. Iako se u periodu od 1921. do 1931. prema nekim podacima prema gradovima pokrenulo oko milion stanovnika, činjenica je da se uvećao broj malih gradova sa slabo razvijenom privredom i bez urbanog životnog standarda. Prema podacima Ministarstva unutrašnjih poslova Kraljevine SHS 1925. bilo je 24.255 sela i 4.595 zaselaka, ukupno 96% svih naselja, dok je svih ostalih naseljenih mjesta bilo 1.265 (gradova, manjih gradova, gradića, trgovišta,predgrađa, toplica, seoskih imanja, samostana i manastira). Prema istim podacima u manjim mjestima i gradovima živjelo je 15,8% stanovništva.
Tuberkuloza
„Tuberkuloza se javljala kao izrazita, hronična, narodna, socijalna bolest. U medicinskoj literaturi ona je svrstavana u grupu takozvanih »opasnih narodnih misija«. Od tuberkuloze je umiralo oko 14% svih umrlih. I na tom planu postojala je izražena neravnomjernost pa je tako u Savskoj banovini svaki peti umrli umro od tuberkuloze, dok je u Beogradu to bio svaki pedeseti. Neravnomjernost je postojala i između sela i grada. Tuberkuloza se u početku javljala kao gradska bolest, bolest loših stanova. Brže prihvaćanje higijenskih navika presudno je pridonijelo da je smrtnost od tuberkuloze opadala u gradu dva puta brže nego na selu, koje se teško oslobađalo kulturne i zdravstvene zaostalosti. Jedino je u Dravskoj banovini, u cijelom međuratnom razdoblju, smrtnost od tuberkuloze bila veća na selu nego u gradu…“
Ishrana sela i grada u tridesetim godinama počela se razlikovati. U ishrani gradova počele su se češće koristiti namirnice životinjskog porijekla (raste upotreba mesa i mlijeka), dok je hrana biljnog porijekla i dalje dominirala u ishrani sela.
U ishrani stanovništva gradova ustalila se neznatna razlika između zimske i ljetne ishrane, a u selu se i dalje zadržavaju dva osnovna tipa ishrane – ljetni i zimski… Prova, grah i krompir temeljne su namirnice…“
Hrana se na selu uglavnom sastoji od raženog hljeba , crvenog luka, sira, salate i umućenih jela. Rijetko se koristila so zato to je, prema pričama seljaka, bila skupa. Rijetko se u kuvanoj hrani koristila mast ili malo ulja, narod je jeo posno. U jednoj se godini dana, prema izračunima, postilo 260 dana. Seoski popovi nisu bili skloni upotrebi ribe i ulja.
Poderane, prljave i kojekako odjevene seljačke figure koje vidimo danas po većim
naseljima, a i po selima, pojam su prijelazan, prouzrokovan naglim proletariziranjem i ekonomskim propadanjem jednoga dijela seljaštva, ali i njegovom društvenom zbunjenošću u talasu modernizacije pred kojom se seljak sa svojom tradicionalno-patrijarhalnom kulturom
osjeća slab, zaostao i povrh svega bespomoćan. Ta vanjska izobličenost odraz je njegove unutarnje društvene, a ne samo materijalno-ekonomske pokolebanosti.
Dokle god se seljak drži čvrsto i uravnoteženo na ekonomskoj osnovici svoga života, on to svoje stanje iskazuje i odjećom i ukrasima.“
Korišteni izvori:
Dino Hajdar/Intelektualno
Lj. Dimić, Kulturna politika Kraljevine Jugoslavije 1918-1941
Dokumenti o istoriji makedonskog naroda
V. Dvorniković, Beograd, 1990
